با توجه به شرايط موجود در جوامع امروزی از ديدگاه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی که بر مخازن موزهای حاکم است، مخازن موزهای بايد دارای معيارها و استانداردهای تعريف و تجربه شدهای باشند که البته رسيدن به اين ايدهآلها بستر و زمينة مناسبی را طلب میکند. در هر صورت کسانی که دغدغههای فرهنگی دارند تلاش میکنند تا مخازن مطلوبی را ايجاد نمايند تا شايستگی نگهداری و حفاظت از اشياء و آثار فرهنگی را داشته باشند.
با توجه به مطالب فوق به اجمال مواردی که يک مخزن را به ايدهآلها نزديکتر میکند میپردازيم .
۱- کنترل عوامل محيطی؛ محيط مخزن با توجه به حساسيت اشياء به عوامل محيطی، طراحی و ايجاد میشود. اين عوامل مواردی چون رطوبت نسبی، دمای محيط، نور، آلودگيهای زيست محيطی، ارتعاش و لرزش، موجودات ميکروسکوپی، جانوران موذی و غيره را شامل میشود. در مورد هر کدام از اين عوامل راه حلهای پيشگيری و کنترلی وجود دارد که با تدبير موزهداران حفاظتگر و استفاده از وسايل و تجهيزات مناسب امکان پذير میباشد .
۲- امنيت فيزيکی؛ از خطرات عمده ای که مخازن موزهای را تهديد میکند، سرقت و خرابکاری است،که ممکن است توسط افراد غير مسئول و با انديشههای غير فرهنگی انجام میگيرد. با حذف عوامل نفوذ و وسوسهانگيز و همچنين بهکارگيری سيستمهای امنيتی و نگهبانی میتوان از اين خطرات پيشگيری کرد.
۳- امکانات پيشگيری از حوادث غير مترقبه؛ حوادثی که میتوانند به مخزن و اشياء موجود در آن آسيب برسانند عبارتند از: سيل، زلزله، آتش سوزی، حملات نظامی و نظاير آن که برای جلوگيری از هر يک روشها و شرايطی لازم است که رسيدن به آنها مخزن را مطلوب میکند و اشياء را از گزند اين حوادث در امان میدارد .
۴- دسترسی به شيء؛ امکان دسترسی سريع و آسان به اشياء برای موزهدار حفاظتگر که مسئوليت مستقيم اشياء بر عهدة اوست از نقاط قوت يک مخزن استاندارد محسوب میشود. نزديک شدن به اين مسئله در سياستهای کلی يک موزه و ارائة خدمات به مخاطبين و نيز استفادة بهينه از مخزن موزه موثر است.
۵- معماری مخزن؛ يی که برای مخزن در نظر گرفته میشود، الگوی خاصی برای خود میطلبد. ی مخزن بايد در زيرزمين ساختمان ايجاد شود، زيرا که مزيت آن در مقايسه با ساير های موزه بيشتر است. ارتباط فيزيکی مخزن با ساير قسمتهای موزه بايد در طراحی و اجرای آن اعمال شود خصوصاً ارتباط با بخش مرمت موزه، تالارهای اصلی و بخش موزهداری که اين امر در حمل و نقل اشياء و دسترسی به آنها و همچنين مرمت و پژوهش روی اشياء به آسانی و با کمترين آسيب همراه خواهد بود.
ي مخزن بايستي امکان گردش هواي کافي جهت برقراري دما، رطوبت نسبي يکنواخت و مسدود کردن نفوذ گازهاي خورنده همانند بخارهاي اسيدي و قليايي را دارا باشد. حذف کامل ذرات معلق در مجموعههاي موزههاي غير ممکن است. بههرحال غلظت بالاي آنها در يک محدوه مشخص ميتواند موجب تخريب فلز شود. در صورتي که هواي اتاق به اندازه کافي تهويه شود ميتوان از اين روند ممانعت بهعمل آورد. نصب هواکش در ي مخازن ميتواند به برقراري جريان هوا کمک نمايد.(مرمت، شماره6، ص3)
۶- موزهدار حفاظتگر؛ در مخزن افرادی به فعاليت مشغول هستند که از آنجمله میتوان به موزهدار حفاظتگر اشاره کرد. اين شخص در زمينة موزهداری دارای مطالعات و تجاربی میباشد و نسبت به اشياء و شرايط مطلوب نگهداری آنها مطالعه و شناخت کافی دارد. استفاده از اين نيروهای متخصص در مخزن موزه، از معيارهای مخازن موزهای میباشد.
۷- بازرسیها؛ بازديد مدام از مخزن وکنترل شرايط محيطی داخلي مخزن موزه، ثبت گزارشات و مشاهدات و همچنين استفاده از ابزارهاي سنجش ودستگاههای کنترل کننده از استانداردهای عمدة يک مخزن بهشمار ميآيند.
۷-۱- بازديدهای روزانه
از جمله کارهای روزانه در مخزن اندازهگيری و ثبت رطوبتنسبي و دمای محيط است، تا برای اقدامات آتي مورد استفاده قرار گيرند. در زمان بروز نوسانات شديد محيطي، بايد اشياء حساس را به محلهای امنتتر با شرايط محيطي پايدارتر منتقل کرد.
۷-۲- ـ بازديدهای هفتگي
اين بازديدها در هر هفته و بهطور منظم انجام ميگيرد. تا اشياء، واحدهای مختلف نگهداري آثار و شرايط محيطي مخزن از جهت علائم هجوم حشرات، يا تغييرات ديگر در محيط و يا بر روی اشياء مورد ارزيابي قرار گيرد. همچنين محيط مخزن را بهمنظور جلوگيری از انباشت غبار و آشغال بازرسي نمود. در صورت نياز قفسهها را با استفاده از جارو برقي خاک روبي کرد. وسائل و تجهيزات کنترل و بازرسي محيط را بهدقت بررسی کرد و نيز وضعيت اشياء را از اين لحاظ که به پوشش و محافظ و يا تغيير و جابجايي نياز داشته باشند، مد نظر داشت.
۷-۳- بازديدهای سه ماهه و يا شش ماهه
در پايان هر فصل و قبل از شروع تغييرات جوی بايد از تاسيسات مناسب و خاص آن فصل بازديد نمود و از صحت آنها اطمينان حاصل کرد. اين امر موجب پيشگيری از برخی عوامل آسيبرسان طبيعی به اشياء موجود در مخزن منجر خواهد شد. در غير اين صورت فوراٌ واحدهای تاسيسات، تعميرات و نگهداری را آگاه کرد، تا نسبت به راه اندازی آنها اقدام کنند.
اشياء را به جهت مشاهده علائم آسيب و تغييرات قابل ملاحظه مورد بازرسی قرار داد و اقدامات پيشگيرانه از بروز آسيبهای احتمالي اقداماتي به عمل آورد.
اشيايی را که بر اثر رطوبت در معرض حمله قارچ ها و ديگر ميکرو ارگانيسمها قرار ميگيرند، مانند آثار چوبي، چرمی، منسوجات و نظاير آن را بايد به دقت کنترل و بازرسی کرد. علائم خوردگی فعال در اشياء فلزي را بايد جدي گرفت و راههاي مقابله با آن را مد نظر قرار دارد.
قبل از اين اشاره شد،که هر يک از گروههای اشياء موزهای، نياز به روشهای نگهداری خاص به خود دارند. و به اين منظور آنها را در واحدهای کوچکتر مخزن که شرايط مهيا باشد، نگهداری ميکنند. واحدهای مخزن شامل ديوارها، طاقچهها، قفسههای چوبی و يا فلزی، کابينتهای کشودار، سکوها يا محفظههای لولهای برای بافتههای بزرگتر(قالي، قاليچه و گليم)و... باشد. انتخاب روش و مواد بستگی دارد، به منابع موجود در موزه و نوع اشيايی که بايد نگهداری شوند .
۸- مخازن قابل مشاهده؛ امکان بازديد از مجموعة مخزن براي ساير افراد و ايجاد چنين امکاني به وسيله موزه يک ايدهآل است که با مشکلاتي همراه ميباشد، با برطرف کردن آنها مخزن موزه به شرايط مطلوب نزديک میشود .
۹- ظرفيت مخزن؛ استفاده از همة ظرفيت مکاني مخزن و انعطاف پذير بودن و امکان تغييرات فضایی با استفاده از تجهيزات بهکار رفته در مخزن، مخزن را با معيارهای علمي سازگار ميسازد.
۱۰- اطلاعات و شناسنامه اشياء؛ اطلاعات اشياء موزهاي معمولا به سه صورت شفاهی، نوشتاری و
ديجيتالی ميباشند که بهترين حالت ارائه اطلاعات به پژوهشگران و بازديدکنندگان بهصورت ديجيتالی و کامپيوتری است. با نمايش عکس، فيلم و متن از اشياء موجود در مخزن، امکان بهره برداری از آنها بهوسيلة مخاطب، بيشترين بازدهی را خواهد داشت.
من یک معمارم